ಅಧ್ಯಾಯ 4 · ಶ್ಲೋಕ 29

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ರೂಪದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. "ಇನ್ನು ಕೆಲವರು (`ಅಪರೇ`) ಅಪಾನ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ (ಒಳಗೆ ಬರುವ ಉಸಿರು) ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು (ಹೊರಹೋಗುವ ಉಸಿರು) (`ಅಪಾನೇ ಜುಹ್ವತಿ ಪ್ರಾಣಂ`) ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (ಪೂರಕ). ಹಾಗೆಯೇ (`ತಥಾ`) ಬೇರೆಯವರು ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಅಪಾನವಾಯುವನ್ನು (`ಪ್ರಾಣೇ ಅಪಾನಂ`) ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (ರೇಚಕ). ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನಗಳ ಗತಿಗಳನ್ನು (`ಪ್ರಾಣಾಪಾನಗತೀ`) ತಡೆದು (`ರುದ್ಧ್ವಾ`) ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ (`ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪರಾಯಣಾಃ`) (ಕುಂಭಕ)." ಇದು ಹಠಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಯಜ್ಞರೂಪದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.