અધ્યાય 6 · શ્લોક 6
બન્ધુરાત્માત્મનસ્તસ્ય યેનાત્મૈવાત્મના જિતઃ ।
અનાત્મનસ્તુ શત્રુત્વે વર્તેતાત્મૈવ શત્રુવત્ ॥૬॥
અર્થ
જેણે આત્માને જીતેન્દ્રિય બનાવ્યો છે,જીત્યો છે,તેનો આત્મા બંધુ છે.પરંતુ જેના આત્મા એ ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવ્યો નથી તેનો આત્મા જ તેનો શત્રુ છે.(૬)
ભાષ્ય
પાછલા શ્લોકની વાતને વધુ સ્પષ્ટ કરતાં ભગવાન કહે છે કે કોનું મન (આત્મા) મિત્ર છે અને કોનું શત્રુ. જેણે પોતાના પ્રયત્ન દ્વારા પોતાના મન અને ઇન્દ્રિયોને જીતી લીધા છે ('યેન આત્મના આત્મા એવ જિતઃ'), તેનો એ જીતાયેલો આત્મા (મન) તેનો બંધુ છે. પરંતુ જે 'અનાત્મનઃ' છે, એટલે કે જેણે મન અને ઇન્દ્રિયોને વશ કર્યા નથી, તેના માટે તેનો પોતાનો જ આત્મા (અજીત મન) શત્રુની જેમ વર્તે છે ('શત્રુવત્ શત્રુત્વે વર્તેત') અને તેના અનર્થનું કારણ બને છે. સારાંશ એ છે કે આત્મસંયમ જ મિત્રતા છે અને અસંયમ જ શત્રુતા.
Banaka ઍપમાંથી પાઠ અને ભાષ્ય.