અધ્યાય 5 · શ્લોક 12

ભાષ્ય

નિષ્કામ કર્મયોગી અને સકામ કર્મીના પરિણામોની તુલના કરવામાં આવી છે. 'યુક્તઃ' – યોગી (કર્મયોગી, સમત્વબુદ્ધિ યુક્ત પુરુષ) 'કર્મફલં ત્યક્ત્વા' – કર્મોના ફળનો ત્યાગ કરીને, 'નૈષ્ઠિકીમ્ શાન્તિમ્ આપ્નોતિ' – નૈષ્ઠિકી (નિષ્ઠામાં સ્થિત, સ્થાયી, પરમ) શાંતિને પ્રાપ્ત કરે છે. આ શાંતિ ક્રમશઃ ચિત્તશુદ્ધિ, જ્ઞાનપ્રાપ્તિ અને અંતે મોક્ષ દ્વારા મળે છે. તેનાથી વિપરીત, 'અયુક્તઃ' – અયોગી (સકામ પુરુષ, જેનું મન સમત્વમાં સ્થિત નથી) 'કામકારેણ' – કામનાની પ્રેરણાથી (ફળની ઇચ્છાથી) 'ફલે સક્તઃ' – ફળમાં આસક્ત થઈને 'નિબધ્યતે' – બંધનમાં પડે છે. ફળની આસક્તિ જ તેને વારંવાર કર્મ કરવા પ્રેરે છે અને જન્મ-મરણના ચક્રમાં ફસાવે છે. આમ, કર્મ પોતે બંધનકર્તા નથી, પણ ફળની આસક્તિ બંધનકર્તા છે.