અધ્યાય 12 · શ્લોક 3–5

ભાષ્ય

શ્લોક 3-4: ભગવાને સગુણ ઉપાસનાને શ્રેષ્ઠ કહી, પણ નિર્ગુણ ઉપાસકોની ઉપેક્ષા કરતા નથી. તેઓ કહે છે: `યે તુ` (પરંતુ જેઓ) `અક્ષરમ્` (અવિનાશી), `અનિર્દેશ્યમ્` (જેનું શબ્દોમાં વર્ણન ન થઈ શકે), `અવ્યક્તમ્` (જે ઇન્દ્રિયોથી પ્રગટ નથી), `સર્વત્રગમ્` (સર્વવ્યાપી), `અચિન્ત્યમ્` (જેનું મનથી ચિંતન ન થઈ શકે), `કૂટસ્થમ્` (વિકાર રહિત, પર્વત શિખરની જેમ સ્થિર), `અચલમ્` (ચલાયમાન ન થનારું) અને `ધ્રુવમ્` (શાશ્વત, નિશ્ચિત) તત્ત્વની `પર્યુપાસતે` (સારી રીતે ઉપાસના કરે છે), તેઓ કેવા હોય છે? `સંનિયમ્ય ઇન્દ્રિયગ્રામમ્` (ઇન્દ્રિયોના સમૂહને સારી રીતે વશમાં રાખીને), `સર્વત્ર સમબુદ્ધયઃ` (બધે સમાન દ્રષ્ટિ રાખનારા) અને `સર્વભૂતહિતે રતાઃ` (સર્વ પ્રાણીઓના કલ્યાણમાં લાગેલા) હોય છે. આવા ઉપાસકો પણ `મામ્ એવ પ્રાપ્નુવન્તિ` (મને જ પામે છે). નિર્ગુણ બ્રહ્મ પણ અંતે ભગવાનનું જ સ્વરૂપ હોવાથી, આ માર્ગે જનારા પણ ભગવાનને જ પ્રાપ્ત કરે છે. શ્લોક 5: જોકે, ભગવાન આ માર્ગની કઠિનતા સ્પષ્ટ કરે છે: `તેષામ્` (તેઓ, નિર્ગુણ ઉપાસકો) જેમના ચિત્ત અવ્યક્તમાં આસક્ત છે (`અવ્યક્તાસક્તચેતસામ્`), તેમને `ક્લેશઃ અધિકતરઃ` (વધારે કષ્ટ પડે છે). શા માટે? કારણ કે `હિ` (નિશ્ચિતપણે) `અવ્યક્તા ગતિઃ` (અવ્યક્ત બ્રહ્મમાં સ્થિતિ) `દેહવદ્ભિઃ` (દેહ અભિમાનવાળા મનુષ્યો દ્વારા) `દુઃખમ્ અવાપ્યતે` (ખૂબ જ મુશ્કેલીથી પ્રાપ્ત થાય છે). દેહધારી જીવ માટે મન અને ઇન્દ્રિયોથી પર એવા નિરાકાર તત્ત્વમાં મનને સ્થિર કરવું અને તેની અનુભૂતિ કરવી અત્યંત કઠિન છે. તેથી, સગુણ ઉપાસના સામાન્ય રીતે વધુ સુગમ છે.