અધ્યાય 12 · શ્લોક 18–19

ભાષ્ય

શ્લોક 18: પ્રિય ભક્તના સમત્વ ભાવનું વર્ણન ચાલુ રહે છે. તે `શત્રૌ ચ મિત્રે ચ સમઃ` (શત્રુ અને મિત્ર પ્રત્યે સમાન ભાવ રાખે છે, રાગ કે દ્વેષથી પર), `તથા માનાપમાનયોઃ સમઃ` (માન અને અપમાનમાં પણ સમાન રહે છે, તેનાથી વિચલિત થતો નથી), `શીતોષ્ણસુખદુઃખેષુ સમઃ` (શરદી-ગરમી, સુખ-દુઃખ જેવા શારીરિક અને માનસિક દ્વંદ્વોમાં સમ રહે છે) અને `સઙ્ગવિવર્જિતઃ` (કોઈપણ પ્રકારના ભૌતિક કે માનસિક સંગ કે આસક્તિથી રહિત છે). શ્લોક 19: વધુ લક્ષણો: `તુલ્યનિન્દાસ્તુતિઃ` (નિંદા અને સ્તુતિ જેને સમાન લાગે છે, તેનાથી તે પ્રભાવિત થતો નથી), `મૌની` (મનનશીલ, વ્યર્થ વાણી ન બોલનાર અથવા વાણીનો સંયમ રાખનાર), `યેન કેનચિત્ સંતુષ્ટઃ` (જીવન નિર્વાહ માટે જે કંઈ પણ, જેમ તેમ મળી જાય, તેનાથી સંતુષ્ટ રહેનાર), `અનિકેતઃ` (રહેવાના સ્થાન પ્રત્યે મમતા ન રાખનાર, 'મારું ઘર' એવી આસક્તિ વિનાનો), `સ્થિરમતિઃ` (જેની બુદ્ધિ પરમાત્મામાં સ્થિર થઈ ગઈ છે). આવો `ભક્તિમાન્ નરઃ` (ભક્તિવાળો મનુષ્ય) `મે પ્રિયઃ` (મને પ્રિય છે). આ બે શ્લોકોમાં ભક્તની પૂર્ણ સમદર્શિતા, અનાસક્તિ, સંતોષ અને સ્થિર બુદ્ધિનું ચિત્ર સ્પષ્ટ થાય છે.