अध्याय 6 · श्लोक 8

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण ध्यान योगाच्या अभ्यासात गुंतलेल्या योगीच्या गुणांचे वर्णन करत आहेत. येथे दोन प्रकारचे ज्ञान सांगितले आहे: ज्ञान – जे शास्त्रांतून मिळते, तत्त्वे आणि सिद्धांतांचे ज्ञान. विज्ञान - अनुभवातून मिळालेले ज्ञान, जे स्वतःच्या सरावाने समजते. ज्या योगींचे मन या दोन्ही ज्ञानाने पूर्णपणे तृप्त होते, त्याचे मन स्थिर आणि अचल होते, त्याला 'कुटस्थ' म्हणतात. अशा व्यक्तीचे इंद्रियांवर पूर्ण नियंत्रण असते आणि त्याला माती, दगड, सोने यासारख्या बाह्य वस्तू एकसारख्या दिसतात. या स्थितीत ती व्यक्ती बाह्य भौतिक सुख आणि उपभोगांच्या वर चढते आणि कोणत्याही प्रकारच्या लोभ किंवा आसक्तीत अडकत नाही. योगींसाठी सोने, दगड आणि माती सारखीच आहेत, याचा अर्थ असा नाही की त्याला त्यांचे महत्त्व कळत नाही, परंतु त्याच्यावर त्याचा परिणाम होत नाही. त्याच्यासाठी बाह्य गोष्टींना विशेष महत्त्व नाही कारण त्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे. या प्रकारच्या योगीला खऱ्या अर्थाने 'युक्त' म्हणतात, जो स्वतःशी आणि भगवंताशी जोडलेला असतो. अशाप्रकारे, या श्लोकात भगवंतांनी आदर्श योगी, इंद्रियांवर विजय मिळविलेल्या, ज्ञान-विज्ञानाने तृप्त, स्थिर चित्त आणि समता असणाऱ्या व्यक्तीची वैशिष्ट्ये सांगितली आहेत.