अध्याय 6 · श्लोक 18

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण ध्यानाची खोली स्पष्ट करतात. या श्लोकात असे म्हटले आहे की जेव्हा माणसाचे मन पूर्णपणे नियंत्रित आणि स्थिर होते आणि तो स्वतःच्या आत्म्यात मग्न राहतो तेव्हा त्याला 'युक्त' म्हणजेच साधक म्हणतात. विनियतम चित्तम (नियमित मन): याचा अर्थ असा होतो की व्यक्तीचे मन पूर्णपणे नियंत्रित आणि नियंत्रित झाले आहे. अशी व्यक्ती सर्व प्रकारच्या बाह्य इच्छा आणि आकर्षणांपासून मुक्त होते आणि त्याची मानसिक स्थिती आत्मसंयमात राहते. आत्मन्येव अवतिष्टते (आत्म्यामध्ये स्थिरता): जेव्हा एखाद्याचे मन पूर्णपणे आत्म्यात स्थित असते, तेव्हा व्यक्तीला स्वतःमध्ये शांतता आणि संतुलन अनुभवता येते. येथे 'आत्मा' म्हणजे स्वतःची खोल, खरी ओळख, जी खऱ्या अस्तित्वाची जाणीव आहे. निस्पृह सर्वकामेभ्यः (सर्व वासनांपासून मुक्त): एक आकांक्षी अशी व्यक्ती आहे जी सर्व बाह्य इच्छा आणि वासनांपासून मुक्त असते. त्याच्या आत्म्यात एक प्रकारची पूर्ण समाधानाची स्थिती असते जी त्याला सांसारिक इच्छांच्या पलीकडे ठेवते. युक्त इत्यच्यते तदा (याला तेव्हा युक्त म्हणतात): जेव्हा एखादी व्यक्ती वर नमूद केलेल्या परिस्थितीची प्राप्ती करते, तेव्हा त्याला 'युक्त' म्हटले जाते, याचा अर्थ तो ध्यान आणि साधनेच्या मार्गावर योग्य दिशेने वाटचाल करत आहे. अशा प्रकारे, श्लोकाचा संदेश असा आहे की ध्यानाच्या उच्च अवस्थेपर्यंत पोहोचण्यासाठी मनावर पूर्णपणे नियंत्रण आणि आत्म्यामध्ये स्थिर असणे आवश्यक आहे. असा साधक सर्व भौतिक इच्छा आणि आकांक्षांपासून दूर असतो आणि आत्म्याच्या खोल अनुभवात स्थित असतो.