अध्याय 5 · श्लोक 11

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण योगींच्या विधी करण्याच्या पद्धतीचे वर्णन करत आहेत. येथे असे म्हटले आहे की खरा योगी कार्य करत असताना केवळ शरीर, मन आणि बुद्धीनेच नव्हे तर इंद्रियांद्वारे देखील कार्य करतो. पण, महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे तो कृती करताना कोणत्याही प्रकारची आसक्ती (संघ) सोडून देतो. “संगम त्यक्त” म्हणजे कृतींशी आसक्ती किंवा आसक्ती सोडणे. योगी निःस्वार्थपणे आणि आत्म्याच्या शुद्धीसाठी आपली कर्म करतो. या श्लोकाचा सारांश असा आहे की कृती करताना योगी पूर्णपणे आत्म-जागरूक असतो आणि त्याची कृती ही केवळ शारीरिक क्रिया किंवा मानसिक विचारांपुरती मर्यादित नसून तो आत्म्याच्या शुद्धीकरणाच्या उद्देशाने ही एक दैवी प्रक्रिया मानतो. अशा प्रकारे, कर्मयोगानुसार, काम करताना मन, बुद्धी आणि इंद्रियांची सांगड घालून ते केले पाहिजे, परंतु कोणत्याही प्रकारच्या वैयक्तिक अपेक्षा किंवा स्वार्थाशिवाय.