अध्याय 18 · श्लोक 31

स्पष्टीकरण

भगवान श्रीकृष्ण या श्लोकात पार्थ (अर्जुन) यांना सांगतात की ज्या बुद्धीला धर्म आणि अधर्म, कर्तव्य आणि अधर्म हे नीट कळत नाही, तिला राजबुद्धी म्हणतात. धर्म आणि अधर्म यांची ओळख: या श्लोकात श्रीकृष्ण स्पष्ट करतात की जेव्हा माणसाला धर्म आणि अधर्म बरोबर समजतो तेव्हाच त्याची बुद्धिमत्ता श्रेष्ठ मानली जाते. जर एखाद्याची बुद्धी धार्मिकता आणि अधर्मात फरक करू शकत नसेल तर ती बुद्धी राजेशाही मानली जाते. कर्तव्ये आणि गैर-कर्तव्यांची ओळख: त्याचप्रमाणे, जर एखादी व्यक्ती आपली कर्तव्ये आणि गैर-कर्तव्ये अचूकपणे ओळखू शकत नसेल तर त्याची बुद्धिमत्ता राजसत्तेची असते. ही स्थिती मानसिक गोंधळ आणि योग्य आणि अयोग्य फरक करण्यास व्यक्तीची असमर्थता दर्शवते. राज्य बुद्धी: राज्यबुद्धी म्हणजे तमोगुण (अज्ञान) आणि रजोगुण (क्रियाकलाप) यांचा प्रभाव असलेली बुद्धी. या प्रकारच्या बुद्धिमत्तेला सत्य आणि वास्तवाचे सखोल ज्ञान नसते. या बुद्धीखाली माणूस फक्त स्वतःच्या स्वार्थासाठी आणि भौतिक सुखासाठी काम करतो आणि त्याला धार्मिक आणि नैतिक मूल्ये स्पष्ट नसतात. या श्लोकाचा मुख्य उद्देश हा आहे की आपण आपल्या बुद्धिमत्तेची स्थिती ओळखली पाहिजे आणि आपली बुद्धिमत्ता किती स्पष्ट आणि समंजस आहे हे समजून घेतले पाहिजे. आपण आपली बुद्धी सत्त्वगुणाने (बुद्धीने) बिंबविली पाहिजे जेणेकरून आपण योग्य आणि चुकीचा फरक करू शकू आणि आपली कर्तव्ये योग्यरित्या पार पाडू शकू.