अध्याय 18 · श्लोक 29

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण बुद्धी आणि बुद्धी या गुणांच्या आधारे अर्जुनला त्रिविध भेदा (तीन प्रकारचे भेद) समजावून सांगत आहेत. येथे 'धनंजय' हा शब्द अर्जुनाला उद्देशून आहे. बुद्धिमत्ता: हे एखाद्या व्यक्तीची निर्णय घेण्याची क्षमता आणि समज दर्शवते. धृती: हे धारण करण्याची क्षमता आणि स्थिरतेचे प्रतीक आहे. गुणशास्त्रीविधाम: हे तीन प्रकारच्या गुणांशी संबंधित आहे - सत्त्वगुण, रजोगुण आणि तमोगुण. भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनला सांगू इच्छितात की या तीन गुणांच्या प्रभावामुळे बुद्धी आणि बुद्धी देखील विभाजित होते. सत्त्वगुण: हा गुण शुद्धता, ज्ञान आणि शांतता दर्शवतो. सत्त्वगुणाचा प्रभाव असलेली बुद्धी योग्य व योग्य निर्णय घेण्यास सक्षम असते आणि वृत्ती स्थिर व दृढ असते. रजोगुण: हा गुण इच्छा, क्रियाकलाप आणि प्रवृत्तींशी संबंधित आहे. रजोगुणामुळे प्रभावित होणारी बुद्धी गोंधळून जाऊ शकते आणि वृत्ती अस्थिर होऊ शकते. तमोगुण: हा गुण अज्ञान, उदासीनता आणि आळशीपणाचे प्रतीक आहे. तमोगुणामुळे प्रभावित होणारी बुद्धी पूर्णपणे गोंधळून जाते आणि धारणा कमकुवत होते. अशाप्रकारे, भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनला समजावून सांगत आहेत की या तीन गुणांच्या (सत्व, रजस, तम) प्रभावाखाली बुद्धिमत्ता आणि बुद्धी हे गुण येतात आणि ते समजून घेतल्यास, एखाद्या व्यक्तीच्या क्षमता आणि निर्णय क्षमतेचे योग्य मूल्यांकन केले जाऊ शकते.