अध्याय 17 · श्लोक 17

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण विविध प्रकारच्या तपश्चर्येवर प्रकाश टाकतात. येथे सांगितले आहे की, जी तपश्चर्या पुरूष अत्यंत श्रद्धेने आणि भक्तीने करतात आणि ज्यामध्ये फळाची इच्छा नसते, तीच तपश्चर्या सात्विक असते. विभाजन आणि अर्थ: श्रद्धाय पराय तप्तम: येथे 'श्राद्धाय पराय' म्हणजे अत्यंत श्रद्धेने आणि भक्तीने. जेव्हा तपश्चर्या पूर्ण भक्ती आणि भगवंताची उपासना केली जाते तेव्हा त्याला सात्विक तपश्चर्या म्हणतात. तपस्तत्त्रिविधाम नराह: या वाक्यातून असे दिसून येते की तीन प्रकारची तपश्चर्या प्रत्येक व्यक्ती करत असते. या तीन प्रकारच्या तपश्चर्येचे वर्णन आधीच केले गेले आहे - जे तपश्चर्येच्या गुणवत्तेनुसार आणि हेतूनुसार भिन्न आहेत. अफलाक्षिभिर्युटैः: 'अफलकंशिभिः' म्हणजे ज्यांना तपश्चर्या करताना कोणत्याही फळाची किंवा फळाची अपेक्षा नसते, ते ही तपश्चर्या करतात. येथे 'अफलकाक्षी' म्हणजे ज्याला परिणामांची इच्छा नाही. सात्विकम् परिचक्षते: शेवटी स्पष्ट केले आहे की, असा तपस्वी जो अत्यंत श्रद्धेने आणि भक्तीने केला जातो आणि फळाची इच्छा न ठेवता केला जातो, तो तपस्वी म्हणजे सात्विक होय. भावार्थ : हा श्लोक सांगतो की तपश्चर्येचा गुण त्याच्या भक्ती आणि भक्तीवर अवलंबून असतो. जेव्हा तपश्चर्या शुद्ध हेतूने केली जाते, कोणताही स्वार्थ किंवा परिणामाची इच्छा न ठेवता, तेव्हा त्याला सात्विक तपश्चर्या म्हणतात. अशा प्रकारे, भक्तीभावाने आणि नि:स्वार्थीपणे केलेल्या तपश्चर्येचे महत्त्व आणि वास्तव श्रीकृष्णाने स्पष्ट केले आहे.