अध्याय 15 · श्लोक 9

स्पष्टीकरण

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण आत्म्याचे स्वरूप आणि त्याच्या इंद्रियांद्वारे वस्तूंचा अनुभव स्पष्ट करतात. श्रोत्रम्, चक्षुह, स्पर्शनम् - या तीन इंद्रिये आहेत ज्याद्वारे आपण ऐकतो, पाहतो आणि स्पर्श करतो. हे आपल्या अनुभवांचे प्राथमिक स्त्रोत आहेत. रसना, घ्राणा - रसना म्हणजे चवीची संवेदना आणि घ्राण म्हणजे सुगंधाची ओळख. या संवेदना अन्न आणि सुगंध अनुभवण्यास मदत करतात. अधिष्ठय मनश्चयम - आत्मा या सर्व इंद्रियांच्या मदतीने, म्हणजेच त्यांच्या मदतीने आपल्या मन आणि शरीराद्वारे विविध विषयांचा अनुभव घेतो. अशाप्रकारे, हा श्लोक आपल्याला बाह्य जगातून प्राप्त झालेल्या अनुभवांची आपल्या इंद्रिये आणि मनाची चव कशी घेतात हे समजते. या सर्व इंद्रिये आणि मन मिळून आपल्या अनुभवाला पूर्णता प्रदान करतात आणि त्यांचा वापर करून आपण विविध विषय घेतो. श्रीकृष्णाच्या या विवेचनावरून हे स्पष्ट होते की जीवनातील आपल्या अनुभवांची संपूर्णता इंद्रिये आणि मनाच्या क्रियांवर अवलंबून असते.