अध्याय 1 · श्लोक 12

स्पष्टीकरण

दुर्योधनाचा आत्मविश्वास आणि उत्साह वाढवण्यासाठी कौरवांचे म्हातारे पितामह भीष्म यांनी सिंहासारख्या मोठ्या गर्जनेने आपला शंख फुंकला, असे या श्लोकात वर्णन आहे. भीष्म पितामह यांना "कुरुवृद्ध" म्हटले गेले आहे, ज्याचा अर्थ कुरु वंशातील एक जुना आणि आदरणीय व्यक्ती आहे. "प्रतापवन" हा शब्द त्यांच्या महान शौर्याचे आणि धैर्याला सूचित करतो. शंख फुंकणे ही भारतीय युद्ध संस्कृतीतील एक महत्त्वाची परंपरा आहे, जी युद्धाची सुरुवात आणि सैन्यात उत्साह निर्माण करते. भीष्म पितामहांचा शंखध्वनी खूप मोठा होता, जो ऐकून सर्व कौरव योद्धे उत्साहाने आणि धैर्याने भरले. भीष्माचा शंखध्वनी दुर्योधनाला खात्री देतो की तो पूर्ण ताकदीने आणि आत्मविश्वासाने त्याच्या पाठीशी उभा आहे. यावरून हे देखील सूचित होते की भीष्म, त्यांचे वय आणि वृद्धत्व असूनही, युद्धासाठी पूर्णपणे तयार आहेत आणि कर्तव्ये पार पाडण्यासाठी कटिबद्ध आहेत. अशाप्रकारे, या श्लोकात हे स्पष्ट आहे की भीष्म पितामह हे कौरव सैन्याचे प्रमुख सेनापती तर आहेतच, परंतु त्यांची उपस्थिती आणि कृती सैन्याला मनोबल देखील प्रदान करतात. त्याच्या शंखाच्या आवाजाने संपूर्ण रणभूमी नवीन उत्साहाने भरून गेली आणि कौरवांच्या बाजूचे सामर्थ्य आणि दृढनिश्चय प्रतिबिंबित झाले.