અધ્યાય 9 · શ્લોક 10

ભાષ્ય

ભગવાન પોતાની અધ્યક્ષતામાં પ્રકૃતિ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે સમજાવે છે. 'હે કૌન્તેય!' 'મયા અધ્યક્ષેણ' – મારા અધ્યક્ષપણા હેઠળ (મારી સત્તા અને પ્રેરણાથી) 'પ્રકૃતિઃ સચરાચરમ્ સૂયતે' – પ્રકૃતિ ચર (ગતિશીલ) અને અચર (સ્થિર) જગતને ઉત્પન્ન કરે છે. 'અનેન હેતુના' – આ જ કારણથી (મારી અધ્યક્ષતાને લીધે જ) 'જગત્ વિપરિવર્તતે' – આ જગત (વારંવાર ઉત્પત્તિ-વિનાશના ચક્રમાં) ફર્યા કરે છે. ભગવાન સીધી ક્રિયા નથી કરતા, પણ તેમની સત્તા માત્રથી પ્રકૃતિ ક્રિયાશીલ બને છે, જેમ રાજાની ઉપસ્થિતિ માત્રથી અધિકારીઓ કાર્ય કરે છે.