अनुच्छेद १४: कायद्यापुढे समानता — मराठी पाठ व अर्थ
अनुच्छेद १४चा मराठी पाठ आणि कायद्यापुढे समानता व कायद्याचे समान संरक्षण यांचा अर्थ वाचा. व्यक्ती आणि नागरिक यांतील फरक उदाहरणासह समजून घ्या.
अनुच्छेद १४
राज्य, कोणत्याही व्यक्तीस भारताच्या राज्यक्षेत्रात कायद्यापुढे समानता अथवा कायद्याचे समान संरक्षण नाकारणार नाही.#
अभ्यास: सोपा अर्थ आणि संबंधित माहिती
सोपा अर्थ आणि उदाहरणे
या एका वाक्यातील दोन कल्पना
“कायद्यापुढे समानता” म्हणजे कायद्याच्या चौकटीबाहेर विशेष वागणूक मिळेल अशी मुभा नसणे. “कायद्याचे समान संरक्षण” म्हणजे तुलनीय परिस्थितीत कायद्याचे संरक्षण समानपणे मिळणे. या दोन्ही कल्पना शासनाच्या कृतीचे परीक्षण करताना महत्त्वाच्या असतात.
प्रत्येक फरक म्हणजे भेदभाव का?
नाही. परिस्थितीतील संबंधित फरक लक्षात घेऊन केलेले वर्गीकरण आणि मनमानी वेगळे आहेत. उदाहरणार्थ, बालकांसाठी वेगळी वयोमर्यादा ठेवणे आणि कोणतेही संबंधित कारण न देता दोन समान अर्जांवर वेगळे निकष लावणे या वेगळ्या गोष्टी आहेत. प्रत्यक्ष नियमाची वैधता त्याच्या उद्देशावर, आधारावर आणि लागू कायद्यावर अवलंबून असते.
“व्यक्ती” हा शब्द का महत्त्वाचा?
येथे फक्त भारतीय नागरिक असा शब्दप्रयोग नाही. हा फरक अनुच्छेद १९शी तुलना करताना लक्षात ठेवा. भाग तीनमध्ये “राज्य”ची व्याख्या अनुच्छेद १२मध्ये आहे; ती फक्त राज्य सरकारपुरती मर्यादित नाही.
कठीण शब्दांचे अर्थ
- राज्यक्षेत्र
- भारताचे भौगोलिक अधिकारक्षेत्र.
- समान संरक्षण
- तुलनीय परिस्थितीत कायद्याचे संरक्षण समानपणे उपलब्ध होणे.
- मनमानी
- संबंधित व न्याय्य आधाराशिवाय निर्णय घेणे.
अभ्यासासाठी निवडक पाठ व अर्थ; अधिकृत वापरासाठी मराठी–इंग्रजी आवृत्ती, २६ जानेवारी २०१४ पर्यंत फेरबदल · PDF पाने 60 पाहा.