अध्याय 18 · श्लोक 25

स्पष्टीकरण

हा श्लोक तामसिक (अंधकार आणि निष्क्रीय) कर्म कोणत्या प्रकारचे आहे हे स्पष्ट करतो. अनुबंधम क्षयम हिंसा: या भागात असे म्हटले आहे की जेव्हा एखादी कृती त्या क्रियेचे परिणाम, हानी आणि हिंसा यांचा विचार न करता केली जाते तेव्हा ती क्रिया तामसिक असते. याचा अर्थ असा की जेव्हा एखादी कृती त्याच्या संभाव्य परिणामांची, हानीची किंवा हानीची काळजी न करता केली जाते आणि ती कृती एखाद्याला हानी पोहोचवू शकते की नाही याचा विचार न करता, ती तामसिक क्रिया असते. पौरुषम: या भागात असे म्हटले आहे की काम करताना सामर्थ्य (पुरुष) कडे लक्ष न देणे देखील सूडबुद्धी दर्शवते. म्हणजे कृती न करण्याच्या शक्तीची पर्वा न करणे आणि केवळ अज्ञानाच्या आधारे कृती करणे हे तामसिक होय. मोहदरभ्यते कर्म: जेव्हा एखादी कृती आसक्तीने (भ्रम) करून, योग्य आकलन न करता केली जाते, तेव्हा ती कृती तामसिक असे म्हणतात. अशाप्रकारे, या श्लोकाचा मुख्य संदेश असा आहे की कृती जेव्हा अज्ञानातून, परिणामांची चिंता न करता, हिंसेकडे दुर्लक्ष करून आणि केवळ भ्रमाने प्रेरित होऊन केली जाते तेव्हा ती तामसिक असते. हा कर्माचा प्रतिशोध ओळखण्याचा एक मार्ग आहे, जो आत्म-विकास आणि धार्मिक तत्त्वांच्या विरुद्ध आहे.